พระราชพิธีพืชมงคลจะทำก่อนพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ 1 วัน ในเดือนหก หรือประมาณเดือนพฤษภาคม เพราะเป็นระยะเริ่มต้นฤดูการทำนาอันเป็น จัดขึ้นเพื่อเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญเกษตรกร อาชีพหลักของประชาชนส่วนใหญ่ แต่ไม่ได้กำหนดวันไว้แน่นอน โดยทั้งนี้สำนักพระราชวังจะเป็นผู้กำหนดวันประกอบพระราชพิธีอันเป็นมงคลฤกษ์ มีมาตั้งแต่ครั้งสมัยสุโขทัย 

     การประกอบพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญแบ่งเป็นสองวัน วันแรกเป็นพระราชพิธีพืชมงคล พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะทรงเจิมและพระราชทานน้ำพระพุทธมนต์แก่พระยาแรกนา และเทพีคู่หาบทองและหาบเงิน เพื่อความเป็นสิริมงคล  วันที่สองเป็นพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ซึ่งจะเริ่มในเวลาประมาณ 07.30 น. พระยาแรกนาและเทพีคู่หาบทองและหาบเงิน เดินทางจากพระบรมมหาราชวังไปยังมณฑลพิธีท้องสนามหลวง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถเสด็จโดยรถยนต์พระที่นั่งจากพระตำหนักจิตรลดารโหฐานมาถึง มณฑลพิธี เมื่อเสด็จเข้าสู่พลับพลาที่ประทับแล้วพระยาแรกนาพร้อมด้วยขบวนแห่ออกจากโรงพิธีมาถวายบังคม และเริ่มพิธีไถหว่านพระยาแรกนาจะเสี่ยงทายเลือกผ้านุ่งสามขนาด คือ ขนาดแคบ ขนาดกลาง และขนาดกว้าง เพื่อเสี่ยงทายประมาณน้ำในปีนั้น นอกจากนั้นยังจัดสิ่งของเจ็ดสิ่งเพื่อให้พระโคกินเสี่ยงทาย โหรหลวงจะเป็นผู้ทำนายการเสี่ยงทาย ถ้าพระโคกินสิ่งใดก็มีคำทำนายไปตามนั้น 

     อนึ่ง วันพระราชพิธีพืชมงคลนับแต่ปี พ.ศ.2509 เป็นต้นมา ทางราชการกำหนดให้เป็น "วันเกษตรกร" ประจำปี ในส่วนกลางได้มีการประกวดพันธุ์ข้าวและการจัดนิทรรศการทางการเกษตร ณ บริเวณท้องสนามหลวง